Nebo iznad njujorške luke sinoć je na trenutak postalo mjesto tišine pretvorene u svjetlost. U srijedu naveče, dva dana prije nego što se navršilo četvrt stoljeća od napada koji je zauvijek promijenio Ameriku i svijet, iznad vode se uzdiglo 2.977 pojedinačnih svjetlosnih tačaka – po jedna za svaki život ugašen 11. septembra 2001. godine. Tačke su se polako kretale, mijenjale poredak, dok se iz haosa nije pojavio prepoznatljiv oblik: obrisi tornjeva blizanaca, rekonstruisani u stvarnim arhitektonskim razmjerama kakve su imali prije nego što su srušeni.
Instalacija je dobila naziv “2.977 svjetala iznad njujorške luke” i realizovana je dronovima, savremenom tehnologijom koja u posljednjih nekoliko godina sve češće zamjenjuje vatromet u velikim memorijalnim i svečanim spektaklima – prvenstveno zato što omogućava preciznost i simboliku kakvu klasična pirotehnika ne može ponuditi. Svaki dron u ovom slučaju predstavljao je jednog čovjeka, jednu porodicu, jednu priču koja se prekinula tog jutra prije dvadeset pet godina.
Ono što ovu instalaciju izdvaja od uobičajenih komemorativnih svjetlosnih prikaza jeste način na koji je nastala. Prema riječima organizatora, koncept i vizuelni identitet projekta oblikovan je uz direktno učešće ljudi koji su na ovaj ili onaj način obilježeni tragedijom – rodbine poginulih, preživjelih i pripadnika hitnih službi koji su prvi stigli na lice mjesta tog jutra. Drugim riječima, ovo nije bio spektakl osmišljen izvana, za publiku, nego memorijal koji su sami suoblikovali oni koji su najviše izgubili.
Među imenima koja su organizatori istakli kao ključna za kreativni proces nalazi se Brenda Berkman, pripadnica Vatrogasne službe grada New Yorka koja je i sama učestvovala u intervenciji tog dana, a kasnije se afirmisala i kao umjetnica. Tu je i Tim Brown, vatrogasac koji nosi rijetko i teško iskustvo dva velika napada na isti kompleks – bio je na terenu i 1993. godine, kada je bombaški napad na Svjetski trgovinski centar odnio šest života, i osam godina kasnije, kada je isti kompleks nestao u potpunosti.
Posebnu težinu projektu daju i porodične priče koje stoje iza pojedinih učesnika. Terry Strada, koja danas predsjedava organizacijom “9/11 Families United”, u projekat je ušla kao udovica – njen suprug Tom Strada bio je jedan od onih koji se te srijede ujutro nikada nisu vratili kući. Slično iskustvo nosi i Jim Smith, čija je supruga Moira, tada aktivna policajka Njujorške policijske uprave, poginula pomažući da se ljudi izvuku iz zgrada koje su gorjele. U kreativni tim uključena je i Genevieve Siller, kćerka Stephena Sillera – vatrogasca čije je ime godinama kasnije postalo simbol jedne od najpoznatijih humanitarnih fondacija posvećenih poginulim spasiocima.
Ovakav pristup, u kojem porodice žrtava i preživjeli direktno učestvuju u osmišljavanju memorijala, posljednjih godina sve se češće primjenjuje u SAD-u kao odgovor na kritike da komercijalizacija sjećanja na tragedije ponekad gubi iz vida same ljude koji su stradali. Umjesto apstraktnog simbola namijenjenog masovnoj publici, dobija se prikaz koji nosi lične, provjerljive priče onih koji su tragediju proživjeli iz prve ruke.
Prizor iznad njujorške luke, koliko god kratko trajao, poslao je jasnu poruku – da dvadeset pet godina nakon napada sjećanje na 11. septembar nije okamenjeno u kamenim spomenicima i muzejskim eksponatima, nego se i dalje iznova oblikuje, ovog puta kroz svjetlost koja se diže i nestaje, ali ostavlja trag jednako snažan kao i kamen. Tornjevi kojih fizički odavno nema, na nekoliko minuta ponovo su se pojavili na horizontu grada – ne kao ruševina sjećanja, nego kao podsjetnik da je svaki od 2.977 svjetala nekad bio ime, lice i život.
Na Balkanu se uvijek nešto dešava – od političkih preokreta do svakodnevnih priča koje odjeknu cijelim regionom. Ako vas zanimaju aktuelna dešavanja, život običnih ljudi iz zemlje tako i iz susjedstva, ne propustite ostale članke iz naše kategorije Vijesti. Svaki dan donosimo priče koje se tiču baš nas!
